Een lege school. Een stuk grond aan de rand van het dorp. Jongeren die graag willen blijven wonen waar ze zijn opgegroeid. Ideeën genoeg in Friese dorpen, maar tussen een goed plan en de eerste schop in de grond zit vaak een wereld van regels, tijdsgebrek en ingewikkelde procedures. Bouwe Foar Fryslân probeert daar het verschil te maken. “We helpen gemeenten bij projecten waar ze geen tijd of capaciteit voor hebben,” zegt kwartiermaker Jan Kleine. “
Dat er in Nederland woningnood is, hoeven we niet uit te leggen,” zegt Kleine in een online gesprek. “Er moeten 100.000 woningen per jaar gebouwd worden. Dat is ongeveer ieder jaar een stad als Leeuwarden erbij.”
In Den Haag ligt de nadruk daarbij vooral op grootschalige projecten. “Het Rijk heeft daar geld voor,” zegt hij. “Maar dan gaat het vaak om plannen van minimaal 200 woningen.” Fryslân kent juist veel kleine kernen die voor de leefbaarheid minstens zo belangrijk zijn, maar daar was tot voor kort weinig aandacht voor.
Bouwe Foar Fryslân
Het Rijk, de provincie Fryslân en de Vereniging Friese Gemeenten (VFG) werken inmiddels met Bouwe Foar Fryslân samen aan het bouwen in kleine(re) kernen. Dit moet ervoor zorgen dat ook kleinere woningbouwplannen sneller van de grond komen.
Een kleine(re) kern is volgens het Rijk een dorp met 5.000 inwoners of minder. “Voor Fryslân is dat nog steeds best groot, bijna veertig procent van de Friese dorpen is kleiner dan 5.000 inwoners,” zegt Kleine.
In de praktijk gaat het vaak om kleine uitbreidingen, maar dat betekent niet dat die plannen altijd snel lopen. In veel gemeenten liggen plannen die op zich logisch zijn: een straatje erbij, een inbreiding of een oud gebouw dat kan worden omgebouwd. Maar ze blijven hangen.
Niet omdat er geen wil is, maar omdat de capaciteit ontbreekt. Ruimtelijke ordening, ecologisch onderzoek, overleg met provincie en Rijk, interne drukte op afdelingen. “Dan hoor je bij een gemeente: hier hebben we geen tijd voor,” zegt Kleine. “En dan komen wij in beeld.”
Geen actiegroep
Hoe die hulp er precies uitziet, verschilt per situatie. Soms gaat het om gesprekken die vastlopen tussen gemeente, initiatiefnemers en grondeigenaar. In één dorp hielp Bouwen Foar Fryslân een bewonersgroep die woningen wilde bouwen op grond van een boer. Het initiatief lag er al, maar de gesprekken kwamen niet verder. Het team hielp onder meer bij de grondexploitatie en afspraken tussen partijen.
“We hebben twee regels,” zegt Erik Merx projectleider bij Bouwe Foar Fryslân. “Een kern moet kleiner dan 5.000 inwoners zijn én de gemeente moet achter het plan staan.” Volgens Kleine is dat belangrijk. “We zijn geen actiegroep, maar een verlengstuk van de overheid.”
Als een dorp met een vraag bij Bouwe Foar Fryslân aanklopt, wordt er eerst gekeken of de gemeente er ook verder mee wil. “Als de gemeente erachter staat dan helpen wij het dorp bij wat ze nodig hebben om van idee naar realisatie te komen. Op die manier zijn we in bijna alle Friese gemeenten bezig met een aantal plannen.”
Een idee en locatie is voldoende
Een dorp met een idee en een potentiële locatie kan de hulp van Bouwe Foar Fryslân inschakelen. “Wij doen niet aan visievorming,” zegt hij. “Daar zijn al partijen mee bezig, zoals bijvoorbeeld Doarpswurk. Die kunnen daar heel goed bij helpen. Wij helpen juist bij de concrete uitvoering van het idee.”
Dat betekent ook dat niet ieder plan haalbaar is. Daarin is Kleine eerlijk: “Als we denken: begin er niet aan, zeggen we dat ook.”
De hulp is helemaal gratis, doordat het Rijk één miljoen beschikbaar heeft gesteld voor Bouwe Foar Fryslân. “Een gemeente hoeft niet te betalen, wij kunnen vanuit Bouwe Foar Fryslân mensen in natura leveren,” zegt Kleine.
Elke woning telt
Woningbouwplannen vergen vaak een lange adem. Het zijn tijdrovende en soms taaie trajecten. “Als je dat maar één keer in je leven doet, is dat heel lastig. Wij helpen zo’n initiatiefgroep verder,” zegt Kleine. “We hebben geen voorkeur voor hoe het zou moeten,” vult Merx aan. Dat kan met een projectontwikkelaar, via Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO) of een andere vorm.
Volgens Kleine gaat het niet alleen om woningen, maar ook om de vraag of dorpen leefbaar blijven. “We willen meer mogelijk maken met de capaciteit die we nu hebben, want elke woning telt.” Dat is de essentie van Bouwe Foar Fryslân: de plannen die anders op tafel blijven liggen naar uitvoering brengen.
‘Het moet groeien’
Bouwe Foar Fryslân is inmiddels ruim een jaar bezig en actief in bijna alle Friese gemeenten. Kleine en Merx werken nog volop aan de bekendheid van de organisatie. “Het moet groeien,” zegt Merx. “Gemeenten weten ons steeds beter te vinden, maar we zijn nog bezig naam op te bouwen.”
Aan die naamsbekendheid wordt gewerkt. Zo is Bouwe Foar Fryslân aanwezig op 2 juni tijdens de avond van Doarpswurk over wooninitiatieven van onderop. Dorpen kunnen vragen stellen en er wordt uitgelegd hoe dorpen ondersteuning kunnen krijgen bij hun woningbouwplannen.
Tegelijkertijd geeft Kleine aan dat Bouwe Foar Fryslân geen acquisitieapparaat voor ontwikkelaars is. “Bouwers kloppen ook wel eens bij ons aan met de vraag: kunnen jullie iets voor ons betekenen? Wij willen best met hen zoeken naar een oplossing als het over de samenwerking met de gemeente gaat, maar wij zijn er niet om voor hen een bepaald product in de markt te zetten.”
‘Meld je vooral’
Volgens Kleine hoeft een dorp niet meteen met een uitgewerkt woningbouwplan aan te kloppen. Juist plannen die vastlopen of blijven hangen, zijn interessant voor Bouwe Foar Fryslân.
“Als Doarpswurk ideeën tegenkomt die stokken door tijdsgebrek of onkunde, meld het vooral bij ons,” zegt hij. “Dan gaan wij met de gemeente in gesprek en kijken we wat er wel mogelijk is.”
Volgens Kleine maakt het daarbij niet uit welke woonvorm wordt gekozen. “Als er een goed idee ligt en een gemeente wil meewerken, dan kijken wij hoe we kunnen helpen.”
Want uiteindelijk begint woningbouw in veel Friese dorpen niet met grote plannen of miljoenenprojecten, maar met een leeg stuk grond, een groep inwoners en de vraag: waarom zou het hier eigenlijk niet kunnen?
Tekst: Hendrik Tamsma
Geplaatst op: Doarpswurk.frl